Pojęcia związane ze strzelectwem, które należy znać
Słownik strzelecki: pojęcia, których używają producenci wiatrówek
Kaliber, joule, dieseling, hop-up, MOA, parallax. Co znaczą terminy z opisów wiatrówek i czym kierować się przy wyborze.
W skrócie: opisy wiatrówek pełne są oznaczeń (4,5 mm, 17 J, 200 m/s, 11 mm dovetail) i terminów (dieseling, hop-up, parallax). Ten słownik wyjaśnia 30+ najważniejszych pojęć podzielonych alfabetycznie.
Najważniejsze przed zakupem: energia w joulach (do 17 J bez pozwolenia w Polsce), kaliber (4,5 / 5,5 / 6,35 mm), napęd (sprężynowy / CO2 / PCP), typ przyrządów celowniczych (otwarte / kolimator / luneta), montaż lunety (11 mm dovetail / Weaver / Picatinny).
B
Wystająca część kolby z boku. Stanowi oparcie dla policzka strzelca, stabilizuje broń przy strzale i ułatwia użycie lunety. Większa w wiatrówkach precyzyjnych, regulowana w niektórych modelach PCP.
Stalowa kulka 4,5 mm używana jako amunicja w pistoletach i karabinach pneumatycznych. Tańsza od śrutu diabolo, ale mniej celna i bardziej rykoszetuje. Nie używaj w gwintowanej lufie (niszczy gwint). Zobacz kulki BB.
Mechaniczne zabezpieczenie przed niezamierzonym strzałem. Typy: automatyczna (włącza się przy każdym napinaniu, np. w Diana, Weihrauch), nastawna (włączasz ręcznie, np. w Hatsan). Nie zabezpiecza w 100% przed wstrząsem (upadkiem).
C
Sprężony dwutlenek węgla używany jako napęd w wiatrówkach krótkich i niektórych długich. Standardowa kapsuła: 12 g (30-60 strzałów). Plusy: stała moc strzałów, brak odrzutu, magazynki szybkostrzelne. Minusy: spadek mocy poniżej 10°C, koszt kapsuł. Zobacz wiatrówki CO2.
Przyrząd celowniczy z czerwoną kropką (red dot) lub krzyżykiem rzucanym przez diodę LED na pryzmat. Bez powiększenia. Pozwala celować obojgiem oczu otwartych. Sprawdza się przy szybkim strzelaniu na bliskie dystanse (do 50 m). Zobacz celowniki kolimatorowe.
Optyczny przyrząd celowniczy z powiększeniem. Oznaczenie typu 3-9x40: powiększenie regulowane 3-9x, średnica obiektywu 40 mm. Większa średnica = więcej światła w półmroku. Stosowany przy strzelaniu od 25 m. Zobacz lunety celownicze.
Element kolby (w karabinach) lub łoża (w pistoletach) zaprojektowany pod kąt naturalnego ułożenia nadgarstka. Zmniejsza zmęczenie ręki przy długim strzelaniu i poprawia powtarzalność chwytu między strzałami.
D
Klasyczna amunicja wiatrówkowa w kształcie klepsydry. Wykonany z miękkiego ołowiu, masy 0,4-0,8 g (4,5 mm) lub 0,8-1,5 g (5,5 mm). Najlepszy do precyzyjnego strzelania z gwintowanej lufy. Zobacz śrut diabolo.
Spalanie kropli oleju węglowodorowego w cylindrze sprężynowca podczas kompresji. Olej zapala się od ciepła sprężonego powietrza jak w silniku diesla. Skutek: niebieski dym z lufy, anormalnie wysoka energia pojedynczego strzału, uszkodzenie uszczelki. Używaj wyłącznie olejów silikonowych.
E
Energia kinetyczna śrutu mierzona w joulach. Wzór: E = ½ × m × v². W Polsce wiatrówki do 17 J są dostępne bez pozwolenia. Powyżej 17 J wymagana karta rejestracyjna broni pneumatycznej. Klasy: 5 J (trening), 12-17 J (rekreacja, sport), 30-60 J (polowanie, wymaga pozwolenia).
Odległość oka od okularu lunety, przy której widać pełne pole widzenia bez ścinania. Standardowo 50-100 mm. Krótszy eye relief w lunetach do strzelania bez odrzutu, dłuższy (90-100 mm) w lunetach do broni z odrzutem (sprężynowce, broń palna).
F
Anglosaska jednostka prędkości pocisku. 1 FPS = 0,3048 m/s. Producenci amerykańscy podają zwykle prędkość w FPS. Przeliczenie: 1000 FPS ≈ 305 m/s. Wartość mierzona przy określonym śrucie (lekkim) i typowo deklarowana górną granicą.
H
Element regulacji w replikach airsoftowych i niektórych wiatrówkach BB, nadający kulce obrót do tyłu (backspin). Przedłuża zasięg poprzez efekt Magnusa (kulka leci dalej, opadając wolniej). W gwintowanych wiatrówkach diabolo nie występuje (obrót zapewnia gwint).
J
Jednostka energii. Patrz: Energia.
K
Średnica wewnętrzna lufy w milimetrach. W wiatrówkach najczęściej: 4,5 mm (.177): standard treningowy, najszerszy wybór amunicji, energia do 17 J wystarczająca. 5,5 mm (.22): polowanie na drobną zwierzynę, większa energia przy mniejszej prędkości. 6,35 mm (.25): polowanie, tylko w PCP.
Tylna część karabinu. Stabilizuje broń, zapewnia oparcie dla ramienia, mieści sprężynę i tłok (w sprężynowcach) lub zbiornik (w PCP). Materiały: drewno (orzech, buk), kompozyty, polimery. Niektóre regulowane (długość, baka).
Mały kołek lub śruba w obejmie montażowej, blokujący ją przed przesuwaniem na szynie. Bez niego silny odrzut sprężynowca może przesunąć lunetę i rozkalibrować przyrządy. Standard w obejmach do wiatrówek.
L
Lufa z helikalnymi rowkami wewnątrz (twist), nadającymi pociskowi obrót wokół osi. Stabilizuje śrut diabolo w locie, zwiększa zasięg i celność. Skok gwintu (twist rate): 1:16 do 1:24 cala. Lufy gładkie (smoothbore) tylko w niektórych replikach na BB.
M
Jednostka kątowa używana w lunetach. 1 MOA = 1/60 stopnia ≈ 2,9 cm na 100 m. Pokrętła regulacji lunet są skalowane w MOA: 1 klik = ¼ MOA (najczęściej) lub ½ MOA. Pomaga w precyzyjnym dostosowaniu punktu trafienia.
Pojemnik na amunicję w wiatrówkach repetierskich (CO2, niektóre PCP). Typowe pojemności: 6-10 strzałów (pistolety CO2), 8-14 (karabiny CO2), 10-20 (PCP). Wkładane od góry, z boku lub od dołu, w zależności od konstrukcji.
Nacięcia, rowki lub wytłoczenia na metalowych powierzchniach (chwyt pistoletu, pierścień regulacji lunety) zwiększające przyczepność. Robione przez radełkowanie (wałkowanie zimne) lub frezowanie. Identyczna funkcja co stippling w broni palnej.
Przedni przyrząd celowniczy. Słupek lub kropka, którą zgrasz ze szczerbinką (tylnym przyrządem) podczas celowania. W wiatrówkach częściej zintegrowana z lufą, w broni precyzyjnej zdejmowalna. Niektóre świetlne (światłowodowa lub tritowa).
P
Pozorne przesunięcie krzyża celowniczego względem celu, gdy oko nie jest dokładnie centralnie nad lunetą. Większe lunety (40+ mm) i większe powiększenia mają silniejszą paralaksę. Wiele lunet ma regulację paralaksy (parallax adjust) na bocznym pokrętle lub przed obiektywem.
Wiatrówka z napędem ze sprężonego powietrza w zbiorniku 200-300 bar. Najwyższa precyzja, brak odrzutu, możliwość strzału serią. Wymaga kompresora lub butli (1500+ zł na sam sprzęt). Zobacz wiatrówki PCP.
Standardy szyn montażowych. 11 mm dovetail (jaskółczy ogon): najczęściej spotykany w wiatrówkach europejskich, wąski rowek. Weaver: szersza szyna ze szczelinami w stałych odstępach. Picatinny (MIL-STD-1913): rozwinięcie Weavera, ujednolicone wymiary. Adaptery 11 mm → Picatinny dostępne osobno.
Prędkość śrutu przy wyjściu z lufy, mierzona w m/s lub FPS. Zależy od mocy wiatrówki i masy śrutu. Wiatrówka 17 J wystrzeli śrut 0,5 g z prędkością ok. 260 m/s, ale śrut 0,8 g już tylko 206 m/s. Producent deklaruje typowo prędkość maksymalną przy najlżejszym śrucie.
Wszystkie elementy do celowania: otwarte (muszka + szczerbinka), światłowodowe, kolimator, luneta, laser. Tańsze wiatrówki mają tylko otwarte. Lepsze modele oferują szynę montażową (Picatinny / 11 mm dovetail) pod dodatkowy celownik.
Procedura kalibracji przyrządów celowniczych po zamontowaniu lunety: oddajesz serię strzałów do tarczy z określonego dystansu (zwykle 25 m dla wiatrówek), korygujesz pokrętłami lunety aż punkt trafienia pokryje się z punktem celowania. Bez przystrzelania luneta wskazuje cel, a śrut leci kilka cm bok.
R
Technika nadawania wzoru na metalu przez wciskanie radełka (rolki z wzorem). Tworzy chropowatą powierzchnię na chwytach, pierścieniach regulacji, korpusach. Identyczna funkcja co moletowanie.
S
Źródło energii w wiatrówkach. Generowane przez tłok napędzany sprężyną (sprężynowce), sprężone fabrycznie w kapsule (CO2) lub naładowane do zbiornika kompresorem (PCP). Ciśnienie w sprężynowcu: do 200 bar w mikrosekundzie strzału. W PCP: stałe 200-300 bar w zbiorniku.
Element zwalniający mechanizm strzału po naciśnięciu palcem. W wiatrówkach: zwalnia zaczep tłoka (sprężynowiec) lub otwiera zawór gazu (CO2/PCP). Lepsze modele mają regulację siły spustu i drogi (np. Lothar Walther, T05/T06 Weihrauch).
Wiatrówka z napędem ze sprężyny mechanicznej (lub gazowego tłoka, nitro piston). Napinasz sprężynę przez złamanie lufy lub dźwignię, każdy strzał wymaga ponownego napinania. Plusy: niezawodność, taniość, niezależność od kapsuł. Minusy: silny odrzut wymagający artillery hold. Zobacz wiatrówki sprężynowe.
Tylny przyrząd celowniczy. Wycięcie w kształcie U lub V, w które wpasujesz muszkę podczas celowania. Często regulowana w pionie i poziomie.
Element konstrukcyjny lub dostawny wiatrówki, do którego przykręcasz lunetę, kolimator lub laser. Standardy: 11 mm dovetail (najczęściej), Weaver, Picatinny. W lepszych modelach przewidziana fabrycznie. Patrz: Picatinny.
Pocisk wiatrówkowy. Główne typy: diabolo (klasyczne, kształt klepsydry, ołów), BB (kulka stalowa), pellet ostroszczyt (hollow point, do polowania), slug (kształt walca, do PCP wysokoenergetycznych). Zobacz śruty diabolo i kulki BB.
T
Stosunek długości lufy do jednego pełnego obrotu pocisku w lufie. Notacja typu 1:16" oznacza, że pocisk wykona pełny obrót na każde 16 cali (40,6 cm) lufy. Krótszy skok (1:14) lepszy dla lekkich śrutów, dłuższy (1:24) dla cięższych slugów.
Z
Synonim przystrzelania. Patrz: Przystrzelanie.