Przypalona patelnia — jak uratować
Przypalona patelnia nie musi trafiać do kosza - w większości przypadków da się ją uratować. Metoda zależy od materiału. Po przypaleniu warto też sprawdzić, czy patelnia nie wymaga dodatkowej pielęgnacji - kompletna instrukcja: pielęgnacja patelni - kompletny przewodnik.
Stalowa nierdzewna - najtrudniejsze przypalenia, najłatwiejsze ratowanie
Metoda 1 - soda oczyszczona: Wsyp 2 łyżki sody do patelni, zalej wodą na wysokość przypalenia. Zagotuj i gotuj na małym ogniu 5–10 minut. Zdejmij z ognia, zeskrob drewnianą łopatką. Większość odejdzie sama.
Metoda 2 - ocet + soda: Wlej szklankę wody + 1/2 szklanki octu, zagotuj 3 minuty. Zdejmij z ognia, wsyp 2 łyżki sody (będzie się pienić). Zostaw 15 minut, potem umyj gąbką.
Metoda 3 - Bar Keeper's Friend: Specjalny proszek do stali. Nasypać, zwilżyć, szorować gąbką. Usuwa najtrudniejsze zabrudzenia i przebarwienia.
Patelnie stalowe znoszą agresywne czyszczenie - metalowa gąbka, zmywarka, mocne detergenty. Nie ma tu nic do uszkodzenia.
Żeliwna - przypalenie nie jest katastrofą
Wlej gorącą wodę, zagotuj, zeskrob drewnianą łopatką. Uporczywe resztki: gruboziarnista sól + papierowy ręcznik jako abrazyw. Po czyszczeniu: osusz na ogniu, natrzeć olejem. Jeśli patyna została uszkodzona - ponownie sezonuj (2–3 warstwy oleju w piekarniku). Żeliwo zawsze da się przywrócić.
Aluminiowa i miedziana - ostrożnie z chemią
Aluminium: namocz w gorącej wodzie z płynem do mycia naczyń (15-30 minut), potem szoruj miękką gąbką. Sodę i ocet używaj ostrożnie - mogą powodować przebarwienia (czarne plamy). Nie używaj amoniaku ani silnych zasad. Aluminiowe garnki bez powłoki znoszą lekkie szorowanie nylonowe.
Miedź: miedziana patelnia z wykończeniem zewnętrznym wymaga szczególnej delikatności - nigdy nie szoruj metalową gąbką. Środek do miedzi (np. pasta cytrynowa z solą lub specjalistyczny preparat do patyny) przywraca połysk. Wnętrze cynowane - tylko miękka gąbka, cyna jest miękka.
Ceramiczna / tytanowa / granitowa - delikatnie
Namocz w ciepłej wodzie z łagodnym płynem na 15–30 minut. Potem miękka gąbka - NIGDY metalowa. Jeśli nie schodzi: pasta z sody oczyszczonej i wody - nałóż, zostaw 10 minut, delikatnie wytrzyj. Nie szoruj agresywnie - uszkodzisz powłokę. Dotyczy ceramicznych, tytanowych i granitowych.
Czego NIE robić z przypaloną patelnią
Nie zalewaj gorącej patelni zimną wodą - szok termiczny odkształca aluminium i niszczy powłoki. Nie szoruj metalową gąbką patelni z powłoką. Nie używaj agresywnych środków (czystkoś, odtłuszczacze) na żeliwie - zniszczysz patynę. Jeśli powłoka ceramiczna/tytanowa jest nieodwracalnie uszkodzona - gdzie wyrzucić starą patelnię.
Kiedy patelni nie da się uratować
Powłoki teflonowe / ceramiczne / tytanowe - jeśli widzisz odpryski, łuszczenie, zarysowania - patelnia nadaje się do wymiany. Drobne fragmenty powłoki dostają się do jedzenia, a uszkodzona powłoka i tak nie spełnia funkcji nieprzywieralności. Zobacz gdzie wyrzucić starą patelnię teflonową.
Aluminiowa odkształcona po szoku termicznym - wygięte dno nie ma dobrego kontaktu z palnikiem (gaz) ani indukcją - gotowanie staje się nieefektywne. Wyrzucamy do złomu metalowego.
Stalowa lub żeliwna z głębokimi pęknięciami - rzadkość, ale jeśli masz patelnię żeliwną z wyraźnym pęknięciem korpusu (po upadku), to też koniec. Stal trudniej pęka, ale dziurawe spawy w stalowej z dnem aluminiowym kończą jej żywot.
Profilaktyka - jak zapobiegać przypalaniu
Najprostsza zasada: nie wkładaj zimnego oleju na zimną patelnię. Najpierw nagrzewasz patelnię (test wody Leidenfrosta przy stalowej, średni ogień przy ceramicznej), dopiero potem dodajesz olej. Olej w gorącej patelni rozprowadza się równomiernie, nie pali się, jedzenie nie przywiera. Więcej: jak nagrzewać miedziane i stalowe patelnie.
Druga zasada: nie używaj wysokiej mocy palnika ze zbyt mało oleju. To główna przyczyna przypalania - olej szybko się rozkłada i tworzy karmelizowaną warstwę, która z każdą sesją gotowania staje się grubsza i trudniejsza do usunięcia.