Gotowanie na parze: garnek, wkład czy parowar i jak gotować krok po kroku

Do gotowania na parze w domu wystarczy garnek z pokrywką i wkład z otworami, który trzyma jedzenie nad wrzącą wodą: warzywa czy ryba gotują się w parze, a nie w wodzie. Najtańszy jest uniwersalny, składany wkład, który pasuje do garnków różnych średnic, więc wstawiasz go do garnka, który masz w kuchni (u nas 113–159 zł). Od niego polecamy zacząć. Wygodniejszy jest wkład dopasowany do konkretnej średnicy garnka (229–359 zł) albo garnek sprzedawany razem z wkładem (od 1059 zł). Parowar elektryczny to osobne urządzenie z własną grzałką i minutnikiem: stoi na blacie i nie potrzebuje kuchenki. Parowarów elektrycznych nie sprzedajemy, a wkłady i garnki znajdziesz w dziale garnki i wkłady do gotowania na parze.

Niżej porównujemy te trzy rozwiązania, opisujemy samą technikę krok po kroku i podajemy czasy gotowania warzyw, ryby i kurczaka. Gdy źródła podają różne czasy, pokazujemy obie wartości.

Na czym polega gotowanie na parze?

Gotowanie na parze polega na tym, że jedzenie leży na sitku lub w koszyku z otworami nad wrzącą wodą i nie ma z nią kontaktu. Para z wody przechodzi przez otwory, otacza produkt ze wszystkich stron i oddaje mu ciepło. Pokrywka zatrzymuje parę w garnku, dzięki czemu nie ucieka ona od razu do kuchni.

Skoro warzywa nie leżą w wodzie, składniki rozpuszczalne w wodzie nie mają gdzie się z nich wypłukać. Z tego wynika główna przewaga tej metody, którą opisujemy dalej przy badaniach. Druga korzyść jest prostsza: do gotowania na parze nie potrzeba tłuszczu.

Wkład do garnka, garnek z wkładem czy parowar elektryczny?

Dla jednej do czterech osób w zupełności wystarczy wkład do garnka, który już masz. Garnek z wkładem albo parowar elektryczny opłaca się dopiero wtedy, gdy gotujesz na parze często i chcesz robić kilka składników naraz. Tak to wygląda w szczegółach:

Wkład dopasowany do garnka opiera się na jego krawędzi i nie przesuwa się, a składany koszyk trzeba rozłożyć tak, żeby oparł się o ścianki. Przed zakupem zmierz wnętrze garnka, nie średnicę z zewnątrz, i sprawdź, czy po włożeniu wkładu domkniesz pokrywkę. Joseph Joseph podaje na przykład, że z pokrywką koszyk Bloom zmieści się w garnku o głębokości co najmniej 10,5 cm. Koszyki z silikonowymi nóżkami, takie jak Gefu Vitala, nie rysują dna garnków z powłoką nieprzywierającą. Wkład nie ma znaczenia dla kuchenki indukcyjnej: na indukcji musi działać sam garnek.

Garnek żeliwny z wkładem ma sens wtedy, gdy i tak szukasz naczynia do duszenia i pieczenia w piekarniku, a para jest dodatkiem. Inne naczynia tego typu znajdziesz wśród garnków żeliwnych. Jeśli często gotujesz ziemniaki, buraki albo mięso, rozważ szybkowar z wkładem z otworami: w zamkniętym naczyniu pod ciśnieniem para ma wyższą temperaturę, więc gotuje szybciej.

Kiedy parowar elektryczny wygrywa z garnkiem

Parowar elektryczny ma własną grzałkę, zbiornik na wodę i kilka nakładanych na siebie koszy. Przykład: Philips HD9140 ma według producenta moc 900 W, trzy poziomy i minutnik, który wyłącza urządzenie, a Tefal Convenient VC1451 dwie miski o łącznej pojemności 6 l i 60-minutowy minutnik z automatycznym wyłączaniem. Naszym zdaniem warto go kupić tylko wtedy, gdy gotujesz na parze kilka razy w tygodniu dla całej rodziny albo brakuje ci miejsca na kuchence. Do okazjonalnych warzyw do obiadu wkład za 110–230 zł zrobi to samo, a nie zajmie miejsca w szafce.

Jak gotować na parze krok po kroku

Kolejność kroków jest taka sama w garnku z wkładem i w zwykłym garnku z koszykiem. Opieramy się na instrukcji z materiału „Cooking for Beginners: Vegetables” Academy of Nutrition and Dietetics:

1. Wlej zimną wodę i wstaw wkład. Woda ma sięgać najwyżej spodu wkładu. Jedzenie nie może leżeć w wodzie.
2. Doprowadź wodę do wrzenia na dużym ogniu.
3. Włóż warzywa do wkładu jedną warstwą, w kawałkach podobnej wielkości, żeby para mogła krążyć i wszystko doszło w tym samym czasie.
4. Przykryj garnek pokrywką, według materiału dietetyków częściowo.
5. Gotuj, aż warzywa będą miękkie, ale jeszcze jędrne. Czasy z tabeli niżej liczysz od włożenia warzyw nad gotującą się wodę; pod koniec sprawdź miękkość widelcem.
6. Przy dłuższym gotowaniu zaglądaj, czy woda się nie wygotowała, i w razie potrzeby dolej gorącej.

Przy kilku poziomach na dół wkładaj produkty, które gotują się najdłużej, a delikatne warzywa i rybę dokładaj wyżej albo później. Pokrywkę podnoś od siebie, bo para, która z niej buchnie, parzy.

Ile gotować warzywa na parze? Tabela czasów

Brokuł gotuje się na parze w garnku z koszykiem około 5 minut, marchew 6–8 minut, a szparagi 4 minuty. Takie wartości, liczone od włożenia warzyw nad gotującą się wodę, podaje materiał Academy of Nutrition and Dietetics. Druga kolumna to czasy ze strony producenta Bosch, który nie precyzuje, w jakim naczyniu gotuje:

To czasy dla warzyw, które mają zostać miękkie, ale jeszcze lekko jędrne. Żadne z tych źródeł nie podaje czasu dla ziemniaków na parze; kawałki ziemniaków gotują się dłużej niż zielone warzywa, więc sprawdzaj je widelcem, aż wejdzie bez oporu. Czas zawsze zależy od wielkości kawałków i ilości jedzenia we wkładzie.

Dlaczego parowar elektryczny podaje dłuższe czasy?

W instrukcjach parowarów elektrycznych czasy są wyraźnie dłuższe niż w tabeli powyżej. Instrukcja Philips HD9140 podaje dla 400 g brokułu i 400 g kalafiora po 16–18 minut, a dla 400 g szparagów 13–15 minut. Philips zaznacza, że to wartości orientacyjne, a czas zależy od wielkości kawałków, odstępów między nimi, ilości jedzenia w koszu i jego świeżości. Materiał dietetyków nie podaje, dla jakiej ilości warzyw liczono jego czasy, więc obu tabel nie da się wprost porównać. Gotując w parowarze, trzymaj się instrukcji swojego modelu, a w garnku sprawdzaj miękkość już po kilku minutach.

Ryba i kurczak na parze: czas i bezpieczna temperatura

Filet rybny o wadze 250 g gotuje się w parowarze 10–12 minut, a filet z kurczaka tej samej wagi 30–35 minut: tak podaje instrukcja Philips HD9140. Przy mięsie i rybie bezpieczniej jednak sprawdzać temperaturę w środku niż ufać minutom. Amerykański urząd bezpieczeństwa żywności USDA FSIS podaje w tabeli bezpiecznych temperatur minimalnych 145°F (62,8°C) dla ryb i owoców morza oraz 165°F (73,9°C) dla drobiu, mierzone termometrem w najgrubszym miejscu.

Filety ryby i mięso kładź na wkładzie jedną warstwą. Do pomiaru wystarczy szpikulcowy termometr z kategorii termometry kuchenne; jak i gdzie wbijać sondę, opisaliśmy w poradniku termometry kuchenne: jak mierzyć temperaturę potraw.

Czy gotowanie na parze jest zdrowsze niż w wodzie?

W dwóch badaniach nad brokułem i innymi warzywami kapustnymi gotowanie na parze zachowało więcej witaminy C i glukozynolanów niż gotowanie w wodzie. Glukozynolany to związki siarki typowe dla brokułu, kalafiora i kapusty, którym przypisuje się działanie ochronne. W badaniu Song i Thornalleya z 2007 roku (abstrakt w PubMed) gotowanie na parze, w mikrofalówce i smażenie stir-fry nie obniżyło istotnie zawartości glukozynolanów w brokule, brukselce, kalafiorze i kapuście, a gotowanie w wodzie tak: około 90% utraconych glukozynolanów badacze znaleźli w wodzie po gotowaniu. Zespół Gliszczyńskiej-Świgło w 2006 roku (abstrakt w PubMed) nie stwierdził spadku witaminy C w brokule gotowanym na parze, a w gotowanym w wodzie jej poziom wyraźnie spadł.

Nie oznacza to, że para wygrywa przy każdym warzywie i każdym składniku. W badaniu Miglio i współpracowników z 2008 roku na marchwi, cukinii i brokule gotowanie w wodzie i na parze zachowało związki przeciwutleniające lepiej niż smażenie, a autorzy piszą, że dla każdego warzywa najlepsza może być inna metoda. Ogólne hasła typu „para zachowuje o połowę więcej witamin” nie mają oparcia w tych badaniach. Pewne są dwie rzeczy: na parze gotujesz bez tłuszczu, a jedzenie nie leży w wodzie, którą potem wylewasz.

Najczęstsze błędy przy gotowaniu na parze

• Za dużo wody: gdy dotyka dna wkładu, dolna warstwa warzyw gotuje się w wodzie, a nie na parze.
• Za dużo jedzenia naraz: warzywa ułożone w kilku warstwach gotują się nierówno, bo para nie dochodzi do środka.
• Kawałki różnej wielkości: drobne się rozgotują, zanim duże zmiękną.
• Częste podnoszenie pokrywki: każde otwarcie wypuszcza parę i wydłuża gotowanie.
• Wkład niedopasowany do garnka: za mały wkład o stałej średnicy wpada do wody, za duży nie pozwala domknąć pokrywki.

Para sprawdza się też w kuchni azjatyckiej: pierożki i warzywa gotuje się w koszach ustawionych nad wokiem. Wok i kolejność wrzucania składników opisaliśmy w poradniku jak gotować na woku, a samo naczynie znajdziesz w kategorii woki.

Pytania klientów

Ile gotować brokuł na parze?

W garnku z koszykiem brokuł gotuje się na parze 5–10 minut: 5 minut podaje amerykańskie stowarzyszenie dietetyków (Academy of Nutrition and Dietetics), 5–10 minut dla różyczek producent Bosch. Sprawdź miękkość widelcem po 5 minutach. Parowar elektryczny potrzebuje dłużej: instrukcja parowaru Philips HD9140 podaje 16–18 minut dla porcji 400 g jako czas orientacyjny.

Ile gotować kalafior na parze?

Kalafior gotuje się na parze około 6 minut w garnku z koszykiem według amerykańskiego stowarzyszenia dietetyków. Instrukcja parowaru elektrycznego Philips HD9140 podaje 16–18 minut dla porcji 400 g, jako czas orientacyjny.

Ile wody wlać do gotowania na parze?

Tyle, żeby woda sięgała najwyżej spodu wkładu i nie dotykała jedzenia. Przy dłuższym gotowaniu sprawdzaj jej poziom i dolej gorącej wody, gdy zaczyna się wygotowywać.

Jak gotować na parze bez parowaru?

Wystarczy zwykły garnek z pokrywką i wkład lub koszyk z otworami. Składane koszyki Joseph Joseph Bloom pasują do garnków o średnicy od 18 cm, a Gefu Vitala do garnków 18–27 cm. Mierz średnicę wnętrza garnka, nie z zewnątrz.

Parowar czy garnek do gotowania na parze: co lepsze?

Do okazjonalnego gotowania warzyw dla 1–4 osób lepszy jest garnek z wkładem, bo jest tańszy i nie zajmuje miejsca na blacie. Parowar elektryczny ma sens, gdy brakuje palnika albo gotujesz na parze kilka składników naraz i chcesz minutnika z automatycznym wyłączeniem.

Ile gotować rybę na parze?

Filet rybny o wadze 250 g gotuje się w parowarze elektrycznym 10–12 minut według instrukcji Philips HD9140. Dla garnka z wkładem nasze źródła nie podają czasu, więc sprawdzaj rybę po kilku minutach. Jest gotowa, gdy w najgrubszym miejscu osiągnie 62,8°C (145°F), tak podaje amerykański urząd bezpieczeństwa żywności USDA FSIS. Bez termometru, według ulotki amerykańskiej agencji FDA, mięso ryby ma być nieprzezroczyste i łatwo rozdzielać się widelcem.

Masz pytanie o dobór wkładu do swojego garnka? Zadzwoń: (22) 266 83 84 lub napisz: sklep@ostry-sklep.pl. Ostry-Sklep.pl działa w Warszawie od 2010 roku.