Patelnie żeliwne

Patelnie żeliwne: Skeppshult, Lodge, de Buyer i Staub

Patelnia żeliwna to jedyny typ patelni, który z wiekiem staje się lepszy. Po kilku miesiącach regularnego smażenia na powierzchni tworzy się naturalna patyna, czyli warstwa spolimeryzowanego tłuszczu, która działa jak powłoka nieprzywierająca. Nie zużywa się, nie łuszczy i nie wymaga wymiany. Z tego powodu dobrze utrzymana patelnia żeliwna potrafi służyć dziesiątki lat, a niektóre egzemplarze przechodzą z pokolenia na pokolenie.

Marki w ofercie

Skeppshult (Szwecja). Produkowane ręcznie od 1906 roku w tej samej odlewni w Smålandii. Masywne, cięższe od konkurencji, z uchwytami z orzecha włoskiego lub stali. Fabrycznie wstępnie sezonowane, więc można smażyć od razu po rozpakowaniu. Dają najrówniejszy rozkład ciepła ze wszystkich marek w ofercie, bo ścianki i dno mają jednolitą, dużą grubość. To patelnie z górnej półki cenowej, ale kupujesz je raz.

Lodge (USA). Amerykański klasyk od 1896 roku. Najszersza gama rozmiarów i kształtów: okrągłe od 16 do 33 cm, patelnie z pokrywką (combo cooker), grillowe, do naleśników, głębokie. Fabrycznie sezonowane. Przystępne cenowo. Lodge 26 cm to jeden z najczęściej kupowanych modeli w sklepie. Dobry punkt wejścia w żeliwo, jeśli nie chcesz od razu wydawać na Skeppshult.

de Buyer Mineral B (Francja). Technicznie to stal węglowa (carbon steel), nie żeliwo odlewane, ale zachowuje się bardzo podobnie: wymaga sezonowania, tworzy patynę, nie lubi zmywarki. Główna różnica polega na tym, że Mineral B jest wyraźnie lżejsza i szybciej się nagrzewa niż odlew żeliwny. Sprawdza się u osób, które chcą zalet żeliwa bez jego wagi (patelnia 28 cm waży ok. 1,8 kg vs 3+ kg w Lodge). Nie jest fabrycznie sezonowana, więc wymaga przygotowania przed pierwszym użyciem.

Staub (Francja). Żeliwo emaliowane z Alzacji. Patelnie Staub mają czarną matową emaliowaną powierzchnię wewnętrzną, która z czasem nabiera właściwości zbliżonych do surowego żeliwa, ale nie wymaga klasycznego sezonowania. Sprawdzają się do duszenia, pieczenia i grillowania. Solidna konstrukcja, elegancki design, cena z wyższej półki (porównywalna ze Skeppshult).

Żeliwo niepowlekane vs emaliowane

Niepowlekane (Lodge, Skeppshult). Klasyczne żeliwo, które buduje patynę. Wymaga sezonowania i pielęgnacji (bez zmywarki, bez detergentów). Z każdym użyciem smażenie jest łatwiejsze. Reaguje z kwaśnymi potrawami (pomidory, ocet). Przy dłuższym kontakcie może nadać metaliczny posmak. Nie przechowuj resztek jedzenia na patelni na noc.

Emaliowane. Żeliwo pokryte warstwą emalii (szkliwa). Nie wymaga sezonowania, nie reaguje z kwaśnymi potrawami, łatwiejsze w czyszczeniu. Minus: emalia nie tworzy naturalnej patyny, więc jedzenie przywiera bardziej niż na dobrze sezonowanym żeliwie surowym. Emaliowane patelnie sprawdzają się lepiej do duszenia i pieczenia niż do ostrego smażenia.

Jak sezonować patelnię żeliwną krok po kroku

Dotyczy patelni niepowlekanych. Lodge jest fabrycznie sezonowany, ale dodatkowa warstwa nie zaszkodzi. de Buyer Mineral B wymaga sezonowania obowiązkowo:

1. Umyj patelnię gorącą wodą z odrobiną płynu (jedyny raz, gdy używasz detergentów na żeliwie).
2. Wysusz dokładnie. Najlepiej na kuchence na małym ogniu przez 2 minuty.
3. Nałóż bardzo cienką warstwę oleju lnianego, rzepakowego lub sojowego. Olej oliwkowy sprawdza się gorzej, bo ma niski punkt dymienia.
4. Wytrzyj nadmiar papierowym ręcznikiem. Patelnia powinna wyglądać prawie sucho.
5. Wstaw do piekarnika dnem do góry na 1 godzinę w 200–220°C.
6. Wyłącz piekarnik i zostaw patelnię w środku do ostygnięcia.
7. Powtórz kroki 3–6 jeszcze 2–3 razy. Po tym patelnia ma ciemną, gładką powierzchnię i jest gotowa do pracy.

Pielęgnacja na co dzień

Po smażeniu: gorąca woda i szczotka ryżowa albo twardy zmywak. Bez detergentów, bez zmywarki. Uparte resztki: łyżka gruboziarnistej soli jako delikatny abrazyw. Wytrzeć do sucha (albo odparować wilgoć na kuchence), natrzeć minimalną ilością oleju. Jeśli pojawi się rdza, wyszorować, ponownie sezonować. Żeliwo wybacza błędy, bo zawsze da się przywrócić do stanu używalności.

Gdzie używać patelni żeliwnej

Żeliwo działa na każdym źródle ciepła: gaz, indukcja, płyta ceramiczna, piekarnik (do 300°C+), ognisko, grill węglowy. To jedyny typ patelni, który możesz postawić bezpośrednio na żarze, dlatego jest tak popularna wśród osób uprawiających bushcraft i survival. Waga (2–4 kg przy 28 cm) to główna wada w kuchni domowej, ale jednocześnie zaleta. Patelnia stabilnie stoi na palniku i nie trzeba jej przytrzymywać.

Najczęstsze pytania o patelnie żeliwne

Nie wiesz, którą wybrać? Przeczytaj nasz naszą kategorię patelni żeliwnych. Szukasz patelni ze stali węglowej? Zobacz patelnie de Buyer. Ogólny poradnik: Patelnie, rodzaje i jak wybrać.