Patelnie żeliwne

Patelnie żeliwne w Ostry-Sklep.pl to obecnie 98 aktywnych produktów (patelnie, patelnie grillowe, płyty i kilka akcesoriów) w cenach od 73 zł (czyścik do rdzy Lodge) do 1349 zł (Staub, patelnia do duszenia 28 cm z pokrywką). Sama patelnia żeliwna zaczyna się od 116 zł (KitchenCraft Deluxe 24 cm). Żeliwo dobrze magazynuje ciepło, a surowe nie ma powłoki, która się ściera, więc służy latami. Klasyczna patelnia żeliwna 26 cm waży ok. 2,2–2,9 kg, co bywa wadą przy podrzucaniu, ale pomaga przy smażeniu steków: zimne mięso mniej ochładza dno, więc łatwiej o rumianą skorupkę. Pełna oferta naszego sklepu znajduje się w nadrzędnej kategorii patelnie.

W kategorii dominują dwie szkoły żeliwa. Po pierwsze żeliwo emaliowane (Staub: 33 pozycje, 329–1349 zł; Gerlach Natur Iron): fabryczna powłoka emaliowana, brak konieczności sezonowania, gotowe do użycia od razu. Po drugie żeliwo surowe (Lodge: 30 pozycji, 73–899 zł; Petromax, Skeppshult, SSC, UNILLOY, KitchenCraft): Lodge, Petromax i Skeppshult są fabrycznie wstępnie sezonowane, a patyna z polimeryzowanego oleju utrwala się z każdym smażeniem. W ofercie są też kute żelazne patelnie Rösle (3 modele, 355–595 zł), lżejsza alternatywa dla żeliwa. Więcej o materiałach: patelnie stalowe i patelnie z powłoką nieprzywierającą oraz patelnie ceramiczne.

Czytaj więcej: recenzja Lodge żeliwnej 26 cm.

Dlaczego żeliwo: konkretne zalety wobec stali i aluminium

Żeliwo ma cztery właściwości, które razem odróżniają je od stali i aluminium. Wynikają z gęstości materiału i grubości odlewu.

Ceną tych zalet jest waga. Klasyczna patelnia żeliwna 26–30 cm waży ok. 2,2–3,8 kg (Skeppshult 26 cm 2,25 kg, Staub 26 cm 2,58 kg, Lodge 30 cm 3,58 kg, Petromax FP30-T 3,8 kg), wyraźnie więcej niż aluminiowa tej samej średnicy. Dla osób o słabszych nadgarstkach (kontuzje, choroby reumatyczne) żeliwo bywa za ciężkie do codziennego użytku. Dla pozostałych to świadoma decyzja: kilogram więcej w zamian za lata użytkowania.

Żeliwo emaliowane vs żeliwo surowe

Najważniejszy podział w kategorii to żeliwo emaliowane vs surowe. Każda ze szkół ma zwolenników i sensowne argumenty. Wybór zależy od tego, ile czasu chcesz poświęcić na pielęgnację i czy lubisz proces sezonowania.

Staub – francuska klasyka emaliowana

Staub to francuska firma założona w 1974 r. w Turckheim (Alzacja), od 2008 r. należąca do grupy Zwilling. Żeliwo Staub odlewa się w zakładzie w Merville na północy Francji. Charakterystyczne cechy Staub: czarna matowa emalia wewnątrz (nie wymaga sezonowania), wypustki pod pokrywą (skroplona para spływa z powrotem na potrawę, dotyczy modeli z pokrywą), dwa uchwyty u większości modeli, kolory zewnętrzne (czarny, grafitowy, truflowy, czerwony, niebieski, zielony, grenadynowy).

W naszej ofercie są 33 pozycje Staub (część modeli w kilku kolorach), w cenach 329–1349 zł. Główne grupy:

Lodge – amerykańskie surowe żeliwo z 1896 r.

Lodge Manufacturing to amerykańska firma założona w 1896 r. w South Pittsburg (Tennessee), do dziś w rękach rodziny założyciela, z odlewniami w tym samym mieście. Lodge to jedna z najbardziej znanych marek surowego żeliwa w USA. Patelnie są fabrycznie wstępnie sezonowane olejem roślinnym („impregnowane olejem”), gotowe do użytku, ale wymagają utrzymywania patyny.

W naszej ofercie jest 30 pozycji Lodge (patelnie, patelnie grillowe, płyty, zestawy i czyścik do rdzy), pełną listę znajdziesz w kategorii patelnie Lodge. Przykłady:

Lodge 12 cm (165 zł) – mini do jajek, sosów i jednoporcyjnych dań.

Lodge 16,5 cm (193,90 zł) – mała, do smażenia 2 jajek albo małego steka.

Lodge 26 cm żeliwna grillowa (235 zł) – także w kategorii grillowych. Klasyczny amerykański rozmiar do steków rib-eye, T-bone, kotletów.

Lodge 26 cm (253,90 zł) – podstawowa patelnia do domowej kuchni.

Lodge Blacklock 18–30 cm (280–556 zł) – seria z cieńszego odlewu, lżejsza od klasycznego Lodge, fabrycznie sezonowana trzykrotnie.

Lodge dobrze sprawdza się też jako patelnia outdoor – wytrzymuje otwarte palenisko i temperaturę paliwa stałego (drewno, węgiel drzewny). Stąd popularność wśród miłośników outdoor cookingu i campingu.

Rösle – niemieckie żelazne patelnie kute

Rösle (Niemcy, od 1888 r.) oferuje żelazne patelnie kute, które są technicznie inną kategorią niż żeliwo, ale w pielęgnacji są zbliżone, dlatego znajdują się też w tej kategorii. Patelnia kuta to surowe kute żelazo bez fabrycznej powłoki, z metalowym spawanym uchwytem. Jest lżejsza od żeliwa: 1,52 kg w 28 cm wobec 2,58 kg Staub 26 cm.

W naszej ofercie:

Rösle 24 cm żelazna kuta (355 zł) – do średnich porcji.

Rösle 28 cm żelazna kuta (475 zł) – uniwersalna, dla rodziny 3–4 osób.

Rösle 28 cm żelazna kuta głęboka (595 zł) – z wyższą krawędzią, do dań z sosem, do mieszania.

Rösle przed pierwszym smażeniem trzeba umyć, cienko natłuścić olejem i wygrzać, a po każdym myciu wysuszyć i przetrzeć olejem. Pełną ofertę marki znajdziesz w kategorii patelnie Rösle.

Pozostałe marki: SSC, UNILLOY, Petromax, KitchenCraft, Gerlach, KOMIN

W kategorii znajdziesz też kilka mniejszych marek o specyficznym profilu:

SSC i UNILLOY (japońskie żeliwo z odlewni w Sanjo, prefektura Niigata) – patelnie 20–28 cm w cenach 498,99–898,99 zł. Ścianki mają ok. 1,5–2,5 mm, więc patelnie ważą 0,8–1,5 kg, wyraźnie mniej niż klasyczne żeliwo, i szybciej reagują na zmianę mocy palnika.

Petromax (Niemcy, marka outdoor) – 11 patelni zwykłych i grillowych 25–40 cm w cenach 208,95–418,95 zł. Surowe żeliwo fabrycznie wstępnie sezonowane, z długą rączką albo dwoma uchwytami, do kuchni, piekarnika i nad ognisko. Wybór dla osób, które gotują także pod gołym niebem.

KitchenCraft (UK, marka domowa) – patelnia Deluxe 24 cm z surowego żeliwa (116 zł), najtańsze wejście w kategorię. Przed pierwszym użyciem wymaga sezonowania, nadaje się na każdą płytę, do piekarnika i na otwarty ogień.

Skeppshult (Szwecja, odlewnia od 1906 r.) – surowe żeliwo odlewane ręcznie i wstępnie sezonowane olejem rzepakowym, patelnie od 279 do 898,99 zł. O tym, czy patelnia wejdzie do piekarnika, decyduje rączka: żeliwna i stalowa tak, bukowa i orzechowa nie. Modele wszystkich serii zebraliśmy w kategorii patelnie Skeppshult.

Gerlach (Polska) – Natur Iron 28 cm (265 zł), żeliwo emaliowane z drugim uchwytem i wylewkami, bez sezonowania, na indukcję i do piekarnika do 250°C. Najtańsze wejście w żeliwo emaliowane.

KOMIN (żeliwo z Japonii, według sprzedawców z odlewni UNILLOY) – patelnia grillowa 26 cm z żeliwa sferoidalnego (748,99 zł), ok. 1,8 kg.

Sezonowanie i pielęgnacja patelni żeliwnej

Sezonowanie to budowanie czarnej patyny z polimeryzowanego oleju, która działa jak naturalna nieprzywierająca powłoka. Patelnie Lodge, Petromax i Skeppshult mają fabryczną patynę i według producentów nadają się do smażenia od razu. Sezonowanie w piekarniku przydaje się, gdy patelnia nie ma fabrycznej warstwy (np. KitchenCraft, Rösle), gdy patyna się zetrze albo pojawi się rdza. Inne metody i oleje opisujemy w poradniku sezonowanie patelni krok po kroku.

Patelnia Staub emaliowana NIE wymaga sezonowania. Wystarczy umyć ciepłą wodą z płynem i wysuszyć. Staub dopuszcza zmywarkę, ale zaleca mycie ręczne, łopatki silikonowe lub drewniane i unikanie metalowych zmywaków.

Pielęgnacja po każdym użyciu

Po smażeniu wytrzyj patelnię ręcznikiem papierowym, kiedy jeszcze jest ciepła. Uporczywe resztki przepłucz gorącą wodą, w razie potrzeby z odrobiną łagodnego płynu, i wytrzyj szczotką ryżową lub plastikową. Jeśli zostały przypalone resztki, wsyp łyżkę gruboziarnistej soli kuchennej i potrzyj papierowym ręcznikiem – sól działa jak delikatne ścierniwo, nie uszkadza patyny. Po umyciu dosusz krótko na palniku i posmaruj cienką warstwą oleju.

Dla kogo żeliwo ma sens

Żeliwo to nie jest patelnia dla każdego. Ma sens w konkretnych sytuacjach i nie ma sensu w innych.

Ma sens, jeśli:

– Smażysz steki, kotlety, burgery albo piersi z kurczaka co najmniej raz w tygodniu. Żeliwo daje najlepszą skorupkę Maillarda.

– Chcesz patelnię na lata. Surowe żeliwo nie ma powłoki, która się zużywa, a zniszczoną patynę można odbudować.

– Gotujesz w piekarniku i potrzebujesz patelni, którą włożysz w sosie lub jako naczynie do zapiekania.

– Lubisz proces (sezonowanie, budowanie patyny). Dla niektórych to terapia.

Nie ma sensu, jeśli:

– Smażysz głównie jajka, naleśniki, blanszujesz warzywa albo robisz delikatne sosy. Patelnia nieprzywierająca jest tu lepszym wyborem.

– Masz słabe nadgarstki lub kontuzje. 2–4 kg w jednej ręce to dużo przy codziennym używaniu.

– Nie chcesz pielęgnacji. Wybierz Staub emaliowane albo aluminium z powłoką nonstick.

– Często długo dusisz kwaśne sosy (pomidory, wino). Żeliwo surowe źle to znosi, emaliowany Staub dobrze.

FAQ: patelnie żeliwne

Staub czy Lodge – co wybrać?

Staub jeśli chcesz patelnię gotową do użycia bez nauki sezonowania (emaliowane żeliwo, ceny 329–1349 zł), Lodge jeśli akceptujesz proces sezonowania i wolisz tańszą inwestycję (surowe żeliwo, patelnie od 132,90 zł w naszej ofercie). Staub jest ładniejszy estetycznie, Lodge jest klasyką amerykańskiej kuchni. Obie marki dobrze trzymają ciepło, różnica jest głównie w pielęgnacji i estetyce.

Czy patelnia żeliwna działa na indukcji?

Tak, wszystkie patelnie w tej kategorii (Staub, Lodge, Skeppshult, SSC, UNILLOY, KOMIN, Petromax, KitchenCraft, Gerlach, Rösle żelazna kuta) działają na indukcji. Żeliwo i kute żelazo są ferromagnetyczne z natury – nie potrzeba żadnej wkładki czy modyfikacji dna. Można je też używać na gazie. Do piekarnika nadaje się większość modeli z metalową rączką, a nad ognisko przede wszystkim surowe żeliwo Lodge, Petromax i KitchenCraft.

Dlaczego patelnia żeliwna ma dwa uchwyty zamiast jednego?

Bo patelnia żeliwna 26–28 cm waży zwykle 2,2–2,9 kg, a z zawartością odpowiednio więcej. Jeden uchwyt jak w aluminiowej patelni nie wystarczy do bezpiecznego przeniesienia z piekarnika na stół albo do nalania zawartości. Drugi krótki uchwyt (ucho) z drugiej strony pozwala chwycić patelnię dwiema rękami. Większe patelnie Staub i Lodge mają zwykle drugi, krótki uchwyt pomocniczy albo dwa uchwyty boczne.

Ile waży patelnia żeliwna 26 cm i czy to dużo?

Według kart produktów: Lodge głęboka 26 cm – ok. 2,9 kg, Staub 26 cm z metalowym uchwytem – 2,58 kg, Skeppshult Walnut 26 cm – 2,25 kg. Cienkościenne japońskie odlewy są lżejsze: SSC 26 cm ok. 1,1 kg, UNILLOY 26 cm ok. 1,3 kg. Dla porównania kuta patelnia Rösle 28 cm waży 1,52 kg. To zauważalna różnica w codziennym użyciu, ale większa masa pomaga przy smażeniu steków (lepsza retencja ciepła).

Czy patelnia żeliwna może popękać?

Surowe żeliwo (Lodge, Petromax, Skeppshult) jest bardzo wytrzymałe, ale nie niezniszczalne: jest kruche, więc może pęknąć przy upadku na twardą posadzkę albo przy gwałtownej zmianie temperatury (np. zanurzenie mocno rozgrzanej patelni w zimnej wodzie). Żeliwo emaliowane Staub – emalia może popękać lub odprysnąć przy uderzeniu o twarde krawędzie (zlew, podłoga) albo przy gwałtownej zmianie temperatury. W normalnym użytkowaniu kuchennym oba typy są bardzo trwałe.

Jak czyścić żeliwo surowe po smażeniu pomidorów?

Krótkie smażenie pomidorów w dobrze zsezonowanej patelni zwykle nie szkodzi, patynę osłabia dopiero dłuższe duszenie kwaśnego sosu, zwłaszcza w nowej patelni. Jeśli po kwaśnym daniu powierzchnia zmatowiała lub zszarzała, umyj patelnię gorącą wodą, wysusz, posmaruj cienko olejem i przeprowadź pojedyncze sezonowanie (ok. 230°C, 1 h w piekarniku). Do długich sosów pomidorowych lepszy jest emaliowany Staub.

Powiązane: Zobacz też w naszej ofercie: patelnie Staub. Więcej w przewodniku po wyborze patelni do każdej kuchni.