Ważne określenia, stosowane przy nożach
Słownik nożowniczy: pojęcia, których używają producenci
EDC, folder, full tang, kydex, liner lock i inne terminy z opisów produktowych. Co znaczą i co warto wiedzieć przed zakupem.
W skrócie: opisy noży obfitują w terminy techniczne (EDC, full tang, M390, framelock), które dla początkującego są nieprzejrzyste. Ten słownik wyjaśnia 30+ najczęściej używanych pojęć podzielonych alfabetycznie.
Najważniejsze do zrozumienia przed zakupem: typ konstrukcji (folder vs fixed), system blokady (liner / frame / axis lock), długość trzpienia (full tang vs partial), materiał okładek (G10, Micarta), oznaczenie stali (VG-10, M390, S30V).
A
System blokady ostrza opatentowany przez Benchmade. Stalowy bolec przeskakuje w wycięcie w piętce ostrza. Otwiera się i zamyka jedną ręką, działa identycznie dla prawo- i leworęcznych. Alternatywa dla liner i frame lock.
B
Drugi nóż lub drugi pistolet noszony jako rezerwa. Lekki, kompaktowy, na okazję awarii pierwszego narzędzia. W praktyce: scyzoryk obok noża stałego, mały folder w drugiej kieszeni.
Klasyczna blokada w folderach. Sprężynowa zapadka na grzbiecie rękojeści, zwalniana przyciskiem. Solidna, ale wymaga obu rąk do zamknięcia. Spotykana w nożach Buck, niektórych Spyderco i tradycyjnych nożach myśliwskich.
Grubość głowni mierzona w milimetrach przy grzbiecie. EDC: 2-3 mm. Survival i taktyczne: 3-5 mm. Bushcraftowe: 3-4 mm. Cieńsze ostrze tnie lepiej, grubsze wytrzymuje większe obciążenia (rozłupywanie, batoning).
C
Półokrągłe wcięcie u nasady ostrza, pozwala oprzeć palec wskazujący tuż przy krawędzi tnącej. Zwiększa kontrolę przy precyzyjnym cięciu. Cecha m.in. niektórych Spyderco i noży kuchennych.
Tkanina nylonowa firmy DuPont, używana na pochwy, paski, etui. Odporna na rozdarcie, wodę i oleje. W pochwach często łączona z wkładką z kydeksu (sztywne wnętrze, miękka osłona).
D
Kształt ostrza z czubkiem nieznacznie obniżonym poniżej linii grzbietu. Wszechstronny: nadaje się do cięcia, kłucia i pracy precyzyjnej. Najpopularniejszy profil w nożach myśliwskich i EDC.
E
Nóż do noszenia codziennego. Lekki, kompaktowy, niewyróżniający się w kieszeni. Typowo folder z ostrzem 7-9 cm. Przykłady: scyzoryki Victorinox, noże EDC.
F
Nóż z głownią nieskładającą się, na stałe osadzoną w rękojeści. Mocniejszy od foldera, lepszy do pracy obciążającej (oprawianie zwierzyny, bushcraft, militaria). Wymaga pochwy.
Mały występ na grzbiecie ostrza foldera, służy do otwierania noża jednym ruchem palca wskazującego. Po otwarciu pełni rolę gardy. Często łączony z łożyskami kulkowymi dla płynnej pracy.
Nóż z głownią składaną do rękojeści. Najpopularniejszy typ EDC. Wymaga systemu blokady (liner, frame, axis, back lock) zabezpieczającego ostrze w pozycji otwartej.
Blokada, w której część ramy rękojeści (zwykle tytanowej lub stalowej) wsuwa się pod piętkę ostrza po otwarciu. Mocna, prosta, szybka do obsługi jedną ręką. Spopularyzowana przez nóż Reeve Sebenza.
Trzpień ostrza rozciągnięty na całą długość rękojeści. Okładki montowane do niego nitami lub śrubami. Daje maksymalną wytrzymałość przy obciążeniach. Cecha noży survivalowych, taktycznych, profesjonalnych. Wadą jest większa waga.
G
Tworzywo z włókna szklanego nasączonego żywicą epoksydową. Materiał okładek: lekki, odporny na wodę, oleje, temperaturę i uderzenia. Standard w nożach taktycznych i wyższej klasy folderach.
Część tnąca noża. Składa się z grzbietu (tępa krawędź), brzuśca (krzywizna ostrza), czubka i piętki. Synonim ostrza w opisach produktowych.
H
Skala twardości stali. Noże kuchenne europejskie: 52-58 HRC. Japońskie: 60-65 HRC. Premium: 65-67 HRC. Wyższa twardość = dłuższa ostrość, ale mniejsza odporność na uderzenia. Niżej 50: stal przegapia ostrość po kilku użyciach.
J
Drobne nacięcia, zazwyczaj na grzbiecie ostrza w okolicy piętki, dające punkt oparcia dla kciuka. Zwiększa kontrolę przy precyzyjnym cięciu pchanym.
K
Stalowy klips do mocowania noża do krawędzi kieszeni. Tip-up: nóż w kieszeni czubkiem do góry (szybsze otwarcie po wyciągnięciu). Tip-down: czubkiem w dół (bezpieczniejsze przy częstym wyjmowaniu). Część modeli pozwala przekładać klips lewa/prawa.
Termoformowane tworzywo na pochwy. Dopasowuje się do kształtu ostrza, trzyma nóż przez tarcie (sprężyste ujście), zwalniany szarpnięciem. Wodoodporny, odporny na oleje i kwasy. Otwory w obrzeżach umożliwiają montaż w różnych pozycjach.
L
Blokada w folderach: jedna z metalowych okładek wewnętrznych (linerów) wsuwa się pod piętkę ostrza po otwarciu. Standard cenowy. Otwierana i zamykana jedną ręką. Słabsza od frame lock, ale tańsza w produkcji.
Wewnętrzne metalowe okładki w folderze, zamknięte w okładkach zewnętrznych. Stanowią szkielet konstrukcyjny noża. Zwykle ze stali sprężynowej 410 lub tytanu. W liner lock jeden z linersów pełni funkcję blokady.
M
Premium stale proszkowe Bohlera (austriacka). Zawierają wysokie ilości chromu, wanadu, molibdenu. Twardość 60-62 HRC, świetna odporność na korozję i ostrość trzymana przez tygodnie. Standard w nożach średniej i wyższej półki.
Materiał okładek: warstwy lnu, papieru lub bawełny nasączone żywicą fenolową, sprasowane pod ciśnieniem. Cieplejszy w dotyku od G10, lepiej trzyma się w wilgotnej dłoni. Tradycja w bushcraftowych i myśliwskich nożach.
P
Plain edge: gładka krawędź tnąca, lepsza do precyzyjnych cięć i łatwiejsza do naostrzenia w domu. Serrated edge: ząbkowana, agresywna na materiały włókniste (linki, paski), ale wymaga specjalnych ostrzałek. Hybryda 50/50: combo edge.
S
Etui na nóż stały. Materiały: skóra (klasyk, wymaga konserwacji), kydex (sztywny, termoformowany), nylon/cordura (lekki, miękki). Sprawdź etui na scyzoryki i noże.
Single bevel (szlif jednostronny): krawędź tnąca tylko po jednej stronie ostrza, druga płaska. Wymaga specyficznej techniki, ale daje gładsze cięcie. Cecha tradycyjnych japońskich noży (Yanagiba, Deba). Double bevel (dwustronny): symetryczny szlif z obu stron, standard w nożach europejskich i większości japońskich Gyuto/Santoku.
T
Pojęcie marketingowe, bez ścisłej definicji. Cechy najczęściej spotykane: grube ostrze (3-5 mm), czerniona powłoka (Cerakote, BlackWash), agresywny kształt czubka (tanto, drop point), G10 lub Micarta na okładkach, klips tip-up. Grupa docelowa: służby mundurowe, ratownicy, ochrona.
Kształt ostrza z prostą krawędzią tnącą i charakterystycznym kanciastym czubkiem. Inspirowany japońskim nożem tanto. Mocny w przypadku przebijania, ale słabszy do cięcia długimi ruchami. Częsty w nożach taktycznych (Cold Steel, Spyderco).
Uniwersalne zapięcie do pochew z kydeksu i zytelu. Pozwala mocować nóż w pionie, poziomie, pod kątem lub rękojeścią w dół, bez rozpinania paska. Dwa rozmiary: 37 mm i 57 mm (regulowany do szerokości paska).
Część stalowa noża, do której mocuje się rękojeść. Typy: full tang (na całej długości, najmocniejszy), partial tang (krótszy, w nożach kuchennych ekonomicznych), stub tang (zwężony, np. Ka-Bar, przechodzi przez rękojeść z głowicą na końcu).
V
Japońska stal nierdzewna o twardości 60-61 HRC. Standard w nożach kuchennych Tojiro, Yaxell, Miyabi. Dobry kompromis: ostrość, łatwa konserwacja, rozsądna cena. Zobacz noże japońskie z VG-10.